Narcissus leeft… – blog t.g.v. 20-1-2017

Narcissus zat aan de rand van het water en boog voorover. Het was warm en het water was aanlokkelijk. Zijn blik ontmoette die van een knappe vreemdeling. Nooit eerder had hij zo’n verschijning gezien. Zeker, anderen adoreerden hem en hij zag de glans van zijn schoonheid weerspiegeld in hun begeerte. Maar altijd had het hem met afschuw vervuld. Menigeen had hij verstoten, menig liefdeblijk verworpen. Het liefdesverdriet kostte Echo haar lichaam en ziel, tot alleen haar stem overbleef. Maar nu, nu zag hij schoonheid. Een watergeest? Een nimf? Narcissus kon zichzelf er niet toe brengen bij de waterrand weg te gaan en probeerde telkens weer de verschijning te omarmen. Steeds trok deze zich terug, om weer te keren als het water rustig was. Eten en drinken was niet meer belangrijk. De schone jager verloor zichzelf en kwijnde weg. Echo vergezelde hem, zijn woorden liefdevol herhalend omdat zij niet anders kon. En in de eenzaamheid van reflectie en echo stierf de jonge god.’ (Bron: Factor MOED! – Boom uitgevers, Marinka Lipsius)

Terecht en onterecht worden labels geplakt. Autist, narcist, borderliner. Hoorden deze termen jaren geleden tot het domein van de psychiatrie en psychologie, tegenwoordig zijn ze verworden tot duidingen in het dagelijks en zakelijk taalgebruik.

De term ‘narcisme’ komt uit de Griekse mythologie en verwijst naar het verhaal waarmee deze blog begint. Eerlijk is eerlijk, velen van ons hebben wel een paar trekjes die je narcistisch kunt noemen. We worden volgens sommigen zelfs steeds narcistischer, mede onder invloed van de social media.

De kunst is niet te snel te stickeren. De kunst is ook waakzaam te zijn op jezelf en op het gedrag van mensen om je heen. Narcistische trekken die in balans zijn met je empathie voor en verbinding met anderen zullen niet snel uitgroeien tot ziekelijk narcisme. Een andere counterbalance is je vermogen tot (zelf)reflectie en het bijstellen van je gedrag. Daar waar die empathie en reflectie verdwijnt lopen we een groot risico een persiflage van onszelf te worden.

Het is niet toevallig dat deze blog vandaag verschijnt. Het is de dag dat Trump het hoogste ambt van de VS aanvaardt. Helaas een mens die, voor zover we zien op de media, op zijn minst veel narcistische trekken vertoont. Een narcist kan buitengewoon succesvol zijn. Het loopt alleen meestal niet goed af. Of niet voor hemzelf. Of niet voor de omgeving, of niet voor beide. Een narcist is charmant en gedreven. Hij is ook berekenend en alleen gericht op eigenbelang. Hij splijt zijn omgeving in ‘fans’ en ‘vijanden’. Gelijkwaardige vrienden heeft hij zelden of niet. Het kan lang duren voor de wal het schip keert. En de brokken zijn groot. Kijk naar organisaties die lijden onder narcistisch leiderschap. Het debacle tekent zich ruim van tevoren af. Toch is vaak een clash, een faillissement of een schandaal pas het keerpunt. En zelfs dat niet altijd. Sommigen gaan gewoon door, ook na opeenvolgende schandalen.

Wat kun je doen? Waakzaam zijn op zijn minst. Niet indutten. Niet slapen. De narcist zien voor wie hij is. Je kunt schade beperken in de omgeving. Je kunt zorgen dat de omgeving niet blind is of blijft. Je kunt besluiten niet bij te dragen aan de voedingsbodem voor een narcist; aandacht (ook negatieve). Dit laatste is lastig omdat een narcist vaak op een zichtbare en invloedrijk plek zit. Je kunt zorgen voor parallelle alternatieven en minstens zoveel vaart maken als de narcist zelf. Let op jezelf; val al doende niet in dezelfde valkuil.

Soms moet het uitwoeden. Soms is de omgeving corrigerend genoeg om de scherpe kanten ervan af te halen. We gaan het zien en blijven scherp. De maatschappij is zo alert als de mensen die er deel van uitmaken. Laten wij dat nou zijn.